زنی ۸۰ ساله مبتلا به آلزایمر پیشرفته، که یک دهه با این بیماری دست‌وپنجه نرم کرده بود، پس از مصرف یک دوز از یک ماده روان‌گردان آزمایشی، نشانه‌های چشمگیری از بهبود بروز داد. 

تنها یک بار مصرف این ماده کافی بود تا او بیش از میزانی که در سال‌های اخیر صحبت کرده بود حرف بزند، اما این تنها یکی از تغییرات قابل توجهی بود که پژوهشگران مشاهده کردند. آلزایمر، که میلیون‌ها نفر در ایالات متحده به آن مبتلایند، به‌تدریج حافظه، قدرت تفکر و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را از بین می‌برد.

این بیماری تحلیل‌برنده مغز معمولا روندی برگشت‌ناپذیر دارد که در مراحل پیشرفته با از دست رفتن استقلال فرد، کاهش توانایی برقراری ارتباط، بی‌اختیاری ادرار و مدفوع، محدود شدن تحرک و کاهش تعاملات اجتماعی همراه است. به همین دلیل، درمان‌های کنونی عمدتا بر کنترل علائم و مراقبت حمایتی متمرکزند و بازگشت عملکردهای ازدست‌رفته افراد مبتلا به زوال عقل پیشرفته بسیار بعید تلقی می‌شود.

با این حال، سیلوسایبین ــ ماده روانگردان موجود در برخی گونه‌های قارچ جادویی ــ پیش از این نیز به‌عنوان درمانی موثر برای افسردگی، اضطراب، اعتیاد و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) مطرح شده بود، و اکنون پژوهشگران معتقدند این ماده ظرفیت آن را دارد که در مداخله درمانی آلزایمر نیز به کار گرفته شود.

در این مطالعه موردی که در نشریه علمی «فرانتیرز این نوروساینس» (Frontiers in Neuroscience) منتشر شده است، پژوهشگران وضعیت یک زن ۸۰ ساله ژاپنی‌ـ‌آمریکایی مبتلا به آلزایمر را بررسی کردند. بنا‌بر گزارش محققان، وضعیت سلامت او در طول ده سال گذشته به‌تدریج وخیم‌تر شده بود، تا جایی که به بی‌اختیاری ادرار دچار، توانایی گفتارش به بیان هجاهای منفرد محدود و برای جابه‌جایی و حرکت به کمک مراقبان خود وابسته بود.

پژوهشگران پنج گرم قارچ حاوی سیلوسایبین به او دادند. در ساعات اولیه پس از مصرف، بیمار دچار اضطراب شد، به‌شدت عرق کرد و سپس به خوابی عمیق و طولانی فرو رفت. پژوهشگران وضعیت آن خواب او را مشابه بیهوشی توصیف کردند، اما حدود ۱۹ ساعت بعد، اتفاقی رخ داد که توجه تیم تحقیقاتی را جلب کرد؛ او با ادای جملات کامل شروع به حرف زدن کرد و توانست رویدادها و خاطراتی از زندگی‌اش را به یاد بیاورد که سال‌ها قادر نبود درمورد آنها چیزی بگوید.

در روزها و هفته‌های بعد، تغییرات چشمگیر دیگری نیز مشاهده شد. بیمار دوباره کنترل ادرارش را به دست آورد، حتی در طول شب. لباس‌هایش را به‌تنهایی و بدون کمک می‌پوشید، تماس چشمی برقرار می‌کرد و می‌توانست آن را حفظ کند. همچنین توانست تعاملات اجتماعی را به خاطر بیاورد، به احساسات دیگران واکنش نشان دهد و در گفتگوهای ساده و قابل فهم شرکت کند.

در ارزیابی یک‌ماهه پس از درمان، بیمار همچنان این توانایی‌ها را تا حد زیادی حفظ کرده بود و از وضعیت خود با بیانی احساسی و عاطفی گزارش می‌‌داد. او به اطرافیانش گفته بود: «آمدن به اینجا لذت‌بخش است.»

پس از آن، پژوهشگران دوز دیگری شامل سه گرم سیلوسایبین به او دادند. به گفته آنان، این مرحله با افزایش بیشتر توانایی کلامی، بروز شوخ‌طبعی، تعامل اجتماعی بهتر و چابکی بیشتر هنگام راه رفتن همراه بود.

به گزارش نیویورک‌پست، به‌رغم این نتایج قابل توجه، نویسندگان مطالعه تاکید کرده‌اند که نباید این یافته‌ها را به معنای درمان آلزایمر تلقی کرد. آنها توضیح می‌دهند که بهبودهای مشاهده‌شده موقتی بوده‌اند و سیلوسایبین روند اصلی بیماری را معکوس نکرد. تخریب عصبی ناشی از آلزایمر همچنان برقرار بود و بیماری برطرف نشده بود. 

البته پژوهشگران مشخص نکرده‌اند که این بهبودها دقیقا چه مدت دوام آورده‌اند؛ با این حال، یافته‌های این مطالعه احتمال جالبی را مطرح می‌کند: شاید برخی از توانایی‌هایی که در مراحل پیشرفته زوال عقل ازدست‌رفته به نظر می‌رسند، در واقع به‌طور کامل نابود نشده باشند، بلکه دسترسی مغز به آنها مختل شده باشد. در چنین شرایطی، سیلوسایبین ممکن است بتواند دست‌کم به‌طور موقت مسیرهای عصبی لازم برای بازیابی این عملکردها را فعال کند.

نویسندگان مقاله در عین حال یادآور شده‌اند که مهم‌ترین محدودیت این پژوهش، بررسی تنها یک بیمار است و بنابراین نمی‌توان نتایج آن را به تمامی مبتلایان به آلزایمر تعمیم داد.

مطالعات پیشین نشان داده‌اند که ترکیبات موجود در سیلوسایبین می‌توانند به شکل‌گیری ارتباطات عصبی جدید در مغز کمک کنند. این ماده همچنین گیرنده‌های سروتونین را فعال می‌کند، گیرنده‌هایی که در تنظیم خلق‌وخو، عملکرد شناختی، ادراک و بسیاری از فرایندهای ذهنی نقش دارند. پژوهش‌های گذشته نیز نشان داده‌اند که تنها یک دوز سیلوسایبین می‌تواند آثار ضدافسردگی پایداری ایجاد کند که در برخی افراد تا پنج سال دوام داشته است.

اثرات مثبت این ماده باعث شده است برخی افراد در سال‌های اخیر به مصرف «ریزدوز» یا مقادیر بسیار کم آن روی بیاورند، روشی که طرفدارانش معتقدند در بهبود خلق‌وخو و افزایش کیفیت زندگی روزمره تاثیرگذار است. با این حال، متخصصان هشدار می‌دهند که مصرف سیلوسایبین بدون نظارت پزشکی مخاطره‌‌آمیز است.

این ماده ممکن است باعث تجربه‌ای ناخوشایند شود که در میان مصرف‌کنندگان به «سفر بد» معروف است، حالتی که با توهم‌های شدید، اضطراب، ترس و آشفتگی روانی همراه است. مصرف‌کنندگان ممکن است چیزهایی را ببینند، بشنوند یا احساس کنند که وجود خارجی ندارند، تجربه‌ای که ممکن است بسیار آزاردهنده باشد و حتی خطر بروز حادثه را افزایش دهد.

در شدیدترین موارد، سیلوسایبین ممکن است به بروز روان‌پریشی منجر شود. خطر این عارضه به‌ویژه در افرادی که سابقه اختلالات روانی مانند اختلال دوقطبی یا اسکیزوفرنی دارند، بیشتر است.

به همین دلیل، هرچند نتایج این مطالعه امید تازه‌ای در پژوهش‌های مربوط به آلزایمر دمیده است، اما دانشمندان تاکید می‌کنند که هنوز راه درازی تا تبدیل سیلوسایبین به یک درمان تاییدشده، ایمن و قابل استفاده برای زوال عقل باقی است.